کد خبر 131025

اهداف و وظایف صندوق توسعه ملی در اقتصاد کشور

نوسانات ارزی در کشور، طی یک دهه گذشته با تشدید تحریم‌های اقتصادی غرب و کاهش منابع ارزی حاصل از فروش نفت و گاز به اوج رسیده است. در این میان، صندوق توسعه ملی، به‌عنوان منبع اصلی ذخایر ارزی وظیفه دارد بخشی از این منابع را صرف تقویت بنیان‌های اقتصادی و حمایت از بنگاه‌های تولیدی کند و بخش دیگر را نیز برای نسل‌های آینده نگه دارد. مدل‌سازی و الگوبرداری صندوق توسعه ملی از روی نسخه صندوق‌های ثروت ملی در کشورهای پیشرفته و البته تولیدکننده نفت و گاز در جهان است و باتوجه به تجربه‌های ناموفق کشور در الگوبرداری‌ها و مدل‌سازی‌های اینچنینی، صندوق توسعه ملی هم از اهداف و رسالت اصلی خود، به‌ویژه طی یک دهه گذشته، دور شده است. در شرایطی که دولت آزادسازی نرخ ارز و حذف دلار 4200 تومانی را آغاز کرده، کشمکش میان هیات عامل و امنای این صندوق با بنگاه‌های تولیدی که تسهیلات ارزی برای طرح‌های توسعه‌ای دریافت کرده‌اند در بازپرداخت تسهیلات که ارزی باشد یا ریالی، شدت گرفته است.

در همین زمینه گفت‌وگوی مفصلی را با دکتر عزت‌الله طیبی، مدیر سبدگردانی یکی از بزرگ‌ترین‌ صندوق‌های سرمایه‌گذاری بورس و تحلیلگر ارشد بازار سرمایه انجام داده‌ایم. بخش نخست این گفت‌وگو را می‌خوانید:

-با توجه به این‌که جناب عالی مدیر سبدگردانی یکی از صندوق‌های سرمایه‌گذاری معتبر بورسی هستید، همچنین مطالعاتی را در مدل‌سازی صندوق توسعه ملی دارید، درباره اهداف و وظایف ذاتی صندوق توسعه ملی توضیح بفرمایید.

در اساسنامه صندوق توسعه ملی ایران آمده است که این صندوق وظیفه دارد بخشی از منابع حاصل از فروش نفت و گاز را به‌عنوان ثروتی برای نسل‌های آینده جمع‌آوری و نگهداری کند. افزون بر ذخیره منابع ارزی برای آیندگان، اهداف دیگری مانند ثبات اقتصاد کلان در مواقع بحرانی یا زمانی که قیمت نفت به شدت افت می‌کند نیز دیده شده است. این صندوق وظیفه دارد، در مواقع بحرانی و نوسانات شدید نرخ ارز که زیر تاثیر کاهش قیمت یا فروش نفت و گاز ایجاد می‌شود، نقش خود را در جلوگیری از نوسانات شدید نرخ ارز ایفا کند و آثار بلندمدتی را در کنترل نرخ تورم و رشد اقتصادی بجا بگذارد.

-یکی از مشکلات صندوق توسعه ملی در سال‌های اخیر، برداشت‌های بی‌رویه دولت با توجیهات نامتعارف از منابع ارزی صندوق بوده است. برای نمونه دولت دوازدهم دو برابر بیش‌تر از منابعی که وارد صندوق کرده، برداشت داشته است!

بله. متاسفانه صندوق توسعه ملی طی سال‌های اخیر از اهداف اصلی خود دور شده و به سمتی رفته است که دولت‌ها در مواقع ضروری از منابع آن برداشت می‌کنند تا استقراض‌شان را بپردازند! از طرفی، صندوق اختیاراتی هم دارد که تسهیلاتی را به صورت ارزی در اختیار شرکت‌ها و بنگاه‌های تولیدی قرار دهد. بازپرداخت این تسهیلات هم ارزی است و شرکت‌ها متعهد می‌شوند که به صورت دلاری آن را پرداخت کنند، اما در مقاطعی که جهش‌های ارزی در کشور ایجاد می‌شود و نرخ ارز به یک‌باره رشد چند برابری می‌کند، بنگاه‌های تولیدی که در شرایط تحریمی به کمک اقتصاد آمده‌اند و محصولات‌شان را در بازار داخل و به ریال عرضه کرده‌اند و با محدودیت‌های صادراتی مواجهند، قادر به پرداخت ارزی تسهیلات صندوق توسعه نیستند. در نتیجه، از دولت می‌خواهند که یا به صورت ریالی و یا با نرخ ارز یارانه‌ای، اقساط صندوق را پرداخت کنند. حالا صندوق توسعه ملی هم طبق اساسنامه، خواهان بازپرداخت ارزی و به نرخ روز است که از توان بنگاه‌ها خارج است.

برای نمونه، صندوق توسعه ملی در گذشته تسهیلات ارزی را مثلا به نیروگاه‌ها داده است و حال پس از احداث نیروگاه و زمان تعدیه وام به صندوق توسعه، کشور با جهش شدید ارزی مواجه شده است. در چنین شرایطی نیروگاه می‌گوید، از آن‌جایی که دولت اجازه صادرات محصول را به ما نمی‌دهد و در بازار داخل هم قیمت‌گذاری دستوری اعمال می‌کند، بنابراین تسهیلاتی که صندوق داده است را باید به صورت ریالی یا ارز دولتی از ما طلب کند. نمونه‌های زیادی از این دست وجود دارد که نتیجه آن کاهش شدید منابع ارزی صندوق توسعه ملی طی سال‌های اخیر بوده و آثار آن در اقتصاد کلان نیز به خوبی مشهود است. متاسفانه، دولت‌ها در زمانی که کشور با نوسانات ارزی مواجه شده، از جیب صندوق توسعه ملی هزینه‌های ارزی زیادی را در قالب مصوبه‌هایی که از رهبری گرفته‌اند و یا تسهیلات به بنگاه‌های تولید داده‌اند، روی دست کشور گذاشته‌اند. این به یک معضل اساسی و بزرگ در اقتصاد تبدیل شده و صندوق توسعه ملی را از اهداف و رسالت اصلی، دور کرده است.

-نمونه‌ها و مدل‌های صندوق ثروت ملی در کشورهای دیگر هم به همین‌گونه عمل می‌کنند؟

در دنیا، نمونه‌های موفقی از صندوق‌های ثروت ملی وجود دارد که دارایی‌های کشورشان را به‌صورت ارزی نگهداری می‌کنند. این صندوق‌ها در بخش‌های خارجی سرمایه‌گذاری‌های متفاوت و متنوعی را انجام می‌دهند. از اوراق قرضه و صکوک گرفته تا سهام شرکت‌های بزرگ بورس‌های مختلف، به این‌ترتیب دارایی‌های‌ صندوق ثروت ملی را به صورت ارزی سرمایه‌گذاری و و ذخیره و نگهداری می‌کنند و در مواقع بحران به کمک اقتصاد کشورشان می‌آیند. این موضوع البته برای صندوق توسعه ملی در شرایطی که کشور با تحریم مواه است، قابل تعمیم و اجرا نیست و امکان دارد در صورت سرمایه‌گذاری خارجی، منابع ارزی صندوق توسط کشورهای مقصد سرمایه‌گذاری، بلوکه شود.

به هر روی، اقتصادهای کالامحور یا نفتی مانند اقتصاد ایران، در مواقع عادی و بدون تحریم، زمانی که قیمت نفت خام کاهش می‌یابد، ورودی منابع ارزی‌شان کم می‌شود و جهش ارزی را در داخل ایجاد می‌کند. صندوق توسعه ملی اگر دارایی‌هایش را به‌صورت ارزی و سرمایه‌گذاری خارجی ذخیره کند، در مواقعی که قیمت نفت کاهش می‌یابد، می‌تواند از محل منابع ارزی بخشی از آن را جبران و به‌عنوان ضربه‌گیر اقتصاد، تاثیر منفی نوسان نرخ ارز را در اقتصاد تعدیل کند. این رسالت اصلی صندوق توسعه ملی است که تعریف و شرح آن در اساسنامه هم آمده است.

مصاحبه و تنظیم: مولود غلامی

 

 

ارسال نظر

تازه ها