کد خبر 7187

محمدرضا پور‌ابراهیمی رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس

هم‌زمان با التهابات ارزی در بازار، بانک مرکزی تدابیر مختلفی در راستای ساماندهی بازار ارز انجام داده است. دستورالعمل‌های پیاپی و تغییر متعدد دستورات رئیس‌کل بانک مرکزی و تصمیم‌گیران این حوزه نشانه سردرگمی بانک مرکزی در ساماندهی بازار ارز است. این تصمیمات با سرعتی قابل‌توجه در حال تغییر بوده و نشان می‌دهد که تدابیر ارزی در مرحله آزمون‌وخطا قرار دارد.

 بانک مرکزی به تازگی سه سناریو برای مدیریت بازار ارز منتشر کرد که در سناریوی اول سود بانکی را برخلاف تصمیمات گذشته خود به 20 درصد افزایش داد. در نگاه اول، این موضوع نشان از جذابیت نرخ سود برای سپرده‌گذاران دارد، اما این اقدام حرکت به سمت تورم با قیمت بالا است. سوال اینجاست که کاهش نرخ سود بانکی، مگر در جهت رونق تولید و حرکت منابع به سمت نهادهای اقتصادی انجام نشده بود. حال چرا دوباره تصمیم گرفته شده که منابع در یک جای دیگر بلوکه‌ شود، این گونه که فعالان اقتصادی با مشکل تامین منابع روبه‌رو خواهند شد، حالا بانک مرکزی به‌صورت مستقیم تصمیم چند ماه اخیر خود را نفی کرده و مسکن کوتاه‌مدتی به بازار ارز تزریق کرده است.

در سناریوی دوم، بانک مرکزی به بانک‌ها مجوز انتشار گواهی سپرده ارزی- ریالی را داد. نکته قابل‌ توجه در این میان جذابیت آن برای مردم است. در این اوراق نرخ سود و بازخرید قبل از موعد آن 14 درصد اعلام‌شده است. مشتریان این اوراق می‌توانند با نگهداری یک‌ساله آن از سود 20 درصدی بهره‌مند می‌شوند؛ اما اگر مشتریان بخواهند اوراق خود را در کوتاه‌مدت به فروش برسانند حدود 14 درصد سود حاصل می‌شود. اگر به مصوبات قبلی بانک مرکزی نگاه کنیم، سود سپرده‌های کوتاه‌مدت 10 درصد است. درنتیجه بازهم سرمایه‌گذاری در این بخش جذاب‌تر به شمار می‌رود، اما بازهم سناریوی اول برای سرمایه‌گذاران و مشتریان اول جذاب‌تر خواهد بود.

در سناریوی سوم، بانک مرکزی اقدام به ‌پیش فروش سکه با قیمت‌های مختلف در بازه‌های زمانی متفاوت کرده است. هر سه سناریو در یک موضوع مشترک هستند. اینک بانک مرکزی تاریخ را تکرار می‌کند و اقدامات لحظه‌ای به شمار می‌رود.

اوراق ارزی معمولا‌ در زمانی که بازار مازاد ارز داشته باشد، منتشر می‌شود؛ به‌عبارت‌دیگر، دولت در زمان کمبود ارز از ارز موجود در بازار کمک می‌گیرد و کسری را با انتشار اوراق ارزی جبران می‌کند. درواقع، زمانی که نرخ ارز کاهش پیدا می‌کند و فعالان بازار در این حوزه متضرر می‌شوند، دولت، اوراق منتشر می‌کند و ارز را از آن‌ها می‌گیرد و سودی هم به آن‌ها می‌دهد. در شرایط کنونی، بازار از کسری قابل‌توجهی رنج می‌برد، پس دقیقا در حالت عکس ماجرا قرار داریم.

حالت دیگر این است که دولت بخواهد با نیت مدیریت بازار، ارز را به آن تزریق کند. به‌هرحال، این بازار نیاز به تزریق ارز دارد. در شرایط کنونی، اگر بانک مرکزی اقدام به تزریق ارز به بازار کند، از التهاب بازار کم می‌شود، اما مسکن بسیار موقتی است.

 بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز بسیار عملکرد ضعیفی داشته است. از این رو به نظر می‌رسد، دولت مجبور است مانند ادوار گذشته آخرین قیمت ارز را بپذیرد. دولت هرچه به بازار ارز تزریق کند جذب بازار می‌شود و میزان دلالی و سفته‌بازی در بازار بیشتر می‌شود. تقاضای کنونی بازار یک نیاز اقتصادی نیست، بلکه نیاز سودجویانه و سفته‌بازانه است؛ همه ارز را می‌خرند تا با قیمت بالاتری بفروشند و سود ببرند.

 تمامی رفتارهای مردم و بانک مرکزی تداعی‌کننده رفتارهای سال 90 و 91 است؛ اینک یک بار دیگر تاریخ در بازار ارز تکرار می‌شود. اگر به‌جای مسکن‌های لحظه‌ای و کوتاه‌مدت که هیچ اثری در درمان این زخم کهنه اقتصادی ندارد، به‌سوی واقعی‌سازی نرخ ارز حرکت می‌کردیم، شرایط کنونی به وجود نمی‌آمد. اگر خود بازار قیمت را تعیین کند، دیگر سفته‌بازی معنایی نخواهد داشت. در این آشفته بازار دونرخی، کسانی سود می‌برند که دسترسی به ارز دولتی دارند و سودهای قابل‌توجهی را از آن خود می‌کنند. اگر ارز تک نرخی شود، خود بازار قیمت‌ها را تعیین می‌کند و عرضه و تقاضا است که قیمت ارز را تعیین می‌کند‌. در واقع هیچ‌کس‌ از دو نرخی بودن سود نمی‌برد. وقتی قیمت دونرخی است، هرچند وقت یک‌بار منابع ارزی قابل‌توجهی از راه رانت‌جویی به دست عده‌ای می‌‌افتد و با کوچک‌ترین بحران، بازار شعله‌ورتر شده و این افراد سود قابل‌توجهی را از آن خود می‌کنند.

 در جمع‌بندی موضوع، باید گفت که سه سناریوی اعلام‌شده از سوی بانک مرکزی بدون شک در کوتاه‌مدت می‌تواند التهابات بازار ارز را کنترل کند. اما به نظر می‌رسد که بانک مرکزی در تلاش است با این سیاست‌ها تنها تقاضای سفته‌بازی در بازار را کمی به تاخیر بیندازد، چون این سیاست‌ها تنها در کوتاه‌مدت پاسخگو بوده و در بلندمدت باید تصمیمات اساسی گرفت. اینکه به‌صورت جدی با دلالان ارز برخورد می‌شود یا صرافی‌ها تحت نظارت شدید قرار می‌گیرند، هم در گروه مسکن‌های کوتاه‌مدت و گاهی بی‌اثر قرار می‌گیرد.

 آنچه بیش از هر موضوع دیگری در بحران ارزی در هفته‌های اخیر مشاهده می‌شود، عملکرد دیرهنگام بانک مرکزی و فرصت‌سازی برای سفته‌بازی بیشتر بوده است‌. هرچه میزان سفته‌بازی در این بازار بیشتر ‌شود، میزان دلارهای از اقتصاد خارج‌شده و به خانه‌ها رفته نیز بیشتر خواهد شد.

 

ارسال نظر

تازه ها