کد خبر 18611

رضا زندی

رضا زندی / روزنامه نگار ارشد و تحلیلگر نفتی

جلسه که داغ شد، صدایم بالا رفت، خودنویسم را محکم روی میز گذاشتم و با این مضمون گفتم: «من الان نه به عنوان خبرنگار که به عنوان یک شهروند با شما صحبت می‌کنم. نفت و منافع آن ملی و برای همه مردم است. همین مردم کوچه و خیابان. مردم از شما نمی‌گذرند اگر بخواهید زیر تابلوی شفاف‌سازی بورس، رانت نفتی به برخی بدهید!» اواخر سال نود یا اوایل سال نود و یک بود، مدیر وقت امور بین‌الملل جلسه‌ای برای خبرنگاران ترتیب داده بود تا عرضه نفت خام در بورس انرژی را توجیه کند! بعد از جلسه، به اتاق آقای مدیر دعوت شدم و دریافتم که خود او نیز به مشکلات عرضه نفت خام در بورس واقف است. منتهی ناچار شده است!

مدیریت امور بین‌الملل شرکت ملی نفت، متولی فروش نفت خام، میعانات گازی، فروش فرآورده و واردات بنزین و احیانا گازوییل است. از این رو از مراکز حساس کشور به شمار می‌آید و طبیعتا باید از کارشناسان و مدیران خبره و به‌شدت پاکدست بهره ببرد. برگرفته از همین ویژگی‌ها بود که امور بین‌الملل شرکت ملی نفت، تنها مورد عرضه نفت خام در بورس (برای صادرات) را طوری برنامه‌ریزی کرد که رانتی به جایی نرسد و شرکت نیکو، که صد‌در‌صد سهام آن متعلق به شرکت ملی نفت است، آن محموله را بخرد. دو روز پیش آقای جهانگیری، معاون اول دولت در مراسم روز ملی صنعت و معدن گفته است: «نفت خام ایران در بورس داخلی عرضه خواهد شد (تا) بخش خصوصی، شفاف نفت بخرد (و) صادر کند.»٭ آیا آقای جهانگیری پرونده عرضه نفت خام در بورس متعلق به اوایل دهه نود را خوانده است؟! تاریخ ایران نشان داده است که مردم جلوی فشار دشمن خارجی خواهند ایستاد. تحریم، دوره بسیار سختی است. اما ایرانی‌ها این سختی را تحمل خواهند کرد وقتی بدانند فشار خارجی به طمع تمامیت و عزت کشور اعمال می‌شود. مردم اما تحمل فساد و رانت را ندارند. دیگر ندارند. چرا عرضه نفت خام در بورس انرژی به قصد صادرات مشکلات اساسی دارد؟

۱- به گذشته بر می‌گردم. زمانی که قرار بود نفت خام (به قصد صادرات) در بورس انرژی عرضه شود. می‌دانید متقاضیان خرید نفت خام چه درخواست‌هایی داشتند؟ اولا با این توجیه که تحریم، هزینه فروش نفت ایران را بالا برده است، تخفیف‌های بسیار بالایی در قیمت نفت (به نسبت قیمت بازارهای جهانی) طلب می‌کردند. بعد هم می‌خواستند در یک دوره پرداخت نامتعارف پول نفت خریداری شده را برگردانند. از همه خنده‌دار‌تر اینکه، برخی‌هاشان تمایل داشتند نفت را با دلار دولتی آن روزها و با پرداخت ریالی بخرند. فرض کنید این اتفاق می‌افتاد. فقط در یک فقره، خریدار می‌توانست پس از فروش نفت به دلار در خارج از کشور ارز آن را در بازار آزاد داخلی بفروشد و سود کلان ببرد. در صورتی که نفت را با دلار دولتی خریده است. جدا از آن، دوره باز‌پرداخت پول نفت خریداری شده‌اش طولانی بوده و تازه آن را با تخفیف کلان هم دریافت کرده است. مدیر وقت امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران حاضر است و مسوولان می‌توانند پرونده دقیق این موضوع را از زبان ایشان بشنوند. خلاصه‌اش اینکه، ‌آش آنقدر شور شد که نهایتا امور بین‌الملل زیر بار این بساط رانتی نرفت و عرضه نفت خام در بورس برای مقاصد صادراتی متوقف شد.

٢- هر کشتی نفتکش حدود ٢ میلیون بشکه ظرفیت دارد. شما، میزان حداقل یک محموله صادراتی را ١ میلیون بشکه در نظر بگیرید. با قمیت ٧٠ دلاری، ارزش این محموله ٧٠ میلیون دلار می‌شود. این مقدار را در قیمت روز بازار آزاد ارز ضرب کنید تا ارزش فقط یک محموله نفت خام مشخص شود. چه تعداد بخش «واقعا خصوصی» در کشور وجود دارد که توان پرداخت این پول را داشته باشد یا بتواند اعتبارات اسنادی معتبری برای این میزان پول تهیه کند! پاسخ این سوال با خودتان. نکته بعد اینکه، بخش خصوصی کدام بازار صادراتی نفت خام را می‌شناسد که امور بین‌الملل شرکت ملی نفت یا نیکو، توان صادرات به آنجا را ندارد؟!

۳- تحریم فروش نفت ایران سه حوزه را تحت تاثیر مستقیم قرار می‌دهد؛ اول: علاوه بر شرکت ملی نفت، فروش انواع نفت خام ایران تحریم است. بنابراین اصل جنس زیر تحریم است نه فقط صادرکننده آن. پس فرقی نمی‌کند که شرکت ملی نفت ایران آن را صادر کند یا بخش خصوصی! هر دو مشکل دارند. دوم: تحریم‌ها بر بیمه و حمل و نقل نفتکش‌ها تاثیر می‌گذارد. باز هم فرقی بین شرکت ملی نفت و بخش خصوصی برای اجاره کشتی و حمل نفت نیست. تازه شرکت ملی نفت به دلیل در اختیار داشتن بخشی از سهام شرکت ملی نفتکش، راحت‌تر می‌تواند نفت را منتقل کند. سوم: تحریم، کانال پرداخت و انتقال پول نفت را مسدود می‌کند. در این بخش شاید بخش خصوصی بتواند از طریق دور زدن برخی پروتکل‌ها، چابک‌تر از شرکت ملی نفت ایران حرکت کند. آن هم شاید! اما اینجا می‌توانم پیشنهاد کنم تا جست‌وجو کنید و ببینید آیا بوده‌اند برخی که نفت گرفته‌اند و دشوار تسویه کرده‌اند؟! موضوع بابک زنجانی را هم که همه می‌دانند.

٤- آنچه هم‌اکنون در بورس انرژی عرضه می‌شود میعانات گازی برای مصرف واحدهای پالایشی داخلی است. شرکت ملی نفت اعلام آمادگی کرده است که برای مصرف داخلی این واحدها، در صورت اثبات نیاز واقعی، مقدار اندکی نفت از طریق بورس بفروشد. به نظر می‌رسد این مساله با موضوع فروش نفت برای صادرات اشتباه گرفته شده است. فارغ از این مسائل، همه می‌دانیم که جنگ اقتصادی علیه کشور آغاز شده است و همه مکلفند که از همه ظرفیت‌های داخلی برای مقابله با آن بهره گیرند. منتها باید از ماجرای دلار ٤٢٠٠ تومانی و رانتی که این روزها برای عده‌ای ایجاد کرده است درس بگیریم و اجازه ندهیم این آفت به جان نفت بیفتد. فروش نفت در آینده حتی اگر ساز و کارهای ویژه‌ای را لازم داشته باشد همه باید مراقبت کنند که رانت و فساد ایجاد نکند که فردایی هم هست. کما اینکه امروز اتفاقات دیروز را قضاوت می‌کنیم.

منبع : روزنامه اعتماد

 

 

ارسال نظر

تازه ها